Γιάννης Χρήστου

Ο Γιάννης Χρήστου (1926-1970) ανήκει στις μεγάλες μορφές της μουσικής πρωτοπορίας του 20ού αιώνα, παρόλο που παραμένει ακόμα ελλειπτικά γνωστός στο καλλιτεχνικό σύμπαν. Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια, ακολούθησε σπουδές Φιλοσοφίας στο Cambridge και μουσικής σύνθεσης στην Ιταλία, ενώ ήρθε σε επαφή με την αναλυτική ψυχολογία μέσω του μεγαλύτερου αδερφού του (Εύη Χρήστου), μέχρι να εγκατασταθεί μόνιμα στην Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίας του ’60. Συνέθεσε για μεγάλες ορχήστρες, για μικρά σύνολα, για ηλεκτρονικά μέσα, για την αρχαία τραγωδία, για ερμηνευτές που δεν χρειάζεται να γνωρίζουν από μουσική. Η σύντομη δημιουργική πορεία του αποκαλύπτει μια σπάνια ενότητα και συνέπεια, ενώ διακρίνεται για τη ριζοσπαστική αντιμετώπιση των μουσικών και ευρύτερα καλλιτεχνικών συμβάσεων. Χαρακτηριστικό των συνθέσεων του είναι η κεραυνοβόλα συγκινησιακή τους δύναμη.

Πέρα όμως από τη μουσική πράξη του, ο Χρήστου υπήρξε ένας στοχαστής της τέχνης και της ανθρώπινης εμπειρίας. «Φιλοσοφώ και το αποτέλεσμα γίνεται μουσική» δήλωνε ο ίδιος, για αυτό σήμερα μπορεί να χαρακτηριστεί – εκτός από ένας φιλόσοφος του ήχου – ως ένας ηχητικός φιλόσοφος. Αποτέλεσμα του στοχασμού αυτού είναι επίσης η διεύρυνση της έννοιας της μουσικής, η λειτουργική ενσωμάτωση θεατρικών στοιχείων και ψυχοδραματικών παραμέτρων, το όραμα μιας παρτιτούρας χωρίς λέξεις, καθώς και όσα διαπνέουν τις συνθέσεις του: ο μύθος, το υπερβατικό στοιχείο, η ζωογόνος σημασία της τελετουργίας, οι αρχέγονοι φόβοι του ανθρώπου, ο πανικός.

Από τον αδόκητο θάνατό του σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα –μόλις στα 44 του, ακριβώς στη δημιουργική ακμή του– μέχρι σήμερα, κάθε αναφορά στη ζωή και το έργο του Χρήστου ακολουθεί μια μυθολογική αφήγηση, τονίζοντας τα ανεκδοτικά στοιχεία του βίου του και τις μυστηριακές πτυχές τους. Η έκθεση αυτή αποτελεί την πρώτη μεγάλη χειρονομία που έχει σκοπό να συστήσει τον δημιουργό μέσα από τα ίδια τα τεκμήρια της σκέψης και της πράξης του· να μας ξεναγήσει στο συναρπαστικό σύμπαν της έμπνευσης και της μεθόδου του. Με τη μορφή μιας παρτιτούρας αλλά και ενός αμφίδρομου χρονολογίου που ακολουθεί την παρουσία του συνθέτη καθώς αυτή εξελίσσεται στον χρόνο, αλλά και καθώς ανοίγεται στον χώρο. Άλλωστε οι πορείες των εναντιόδρομων – σύμφωνα και με την ιδέα του Ηράκλειτου – σχηματίζουν έναν κύκλο, στην περιφέρεια του οποίου τέλος και αρχή συγχωνεύονται.

Η ηχητική εμπειρία της παρούσας έκθεσης αποτελεί μια σύνθεση αποσπασμάτων από έργα του Χρήστου, σχεδιασμένη στον χώρο με τη λογική ενός continuum. Το σύνολο των τεκμηρίων –τα περισσότερα εκ των οποίων παρουσιάζονται για πρώτη φορά– προέρχονται από το Αρχείο Γιάννη Χρήστου που φιλοξενείται στο Κέντρο Ερευνών και Τεκμηρίωσης του Ωδείου Αθηνών.

Έννοιες

Avant–garde / Πρωτοποριακή μουσική

Η πρωτοπορία στη μουσική ασκεί κριτική στις μουσικές συμβάσεις ή τις απορρίπτει και προχωρά σε καινοτομίες και τολμηρούς νεωτερισμούς όπως η ατονικότητα, ο σειραϊσμός, η συγκεκριμένη μουσική (musique concrète), η ηλεκτρονική μουσική και το πειραματικό μουσικό θέατρο. Η έννοια της μουσικής διευρύνεται, παύει να είναι απαραίτητα όμορφη, μελωδική και αρμονική.

Μετα-μουσική

Όρος που περιγράφει την επέκταση της μουσικής προς άλλα πεδία έκφρασης. Αναφέρεται στη μουσική που δεν γίνεται αντιληπτή μόνο ως τέχνη των ήχων.

Γραφική παρτιτούρα

Αντίθετα με το κλασικό πεντάγραμμο όπου αποτυπώνονται νότες, η γραφική παρτιτούρα περιλαμβάνει εικόνες, σχέδια, παραστατικά διαγράμματα και λεκτικές οδηγίες προς τους μουσικούς.

Αρχή του Φοίνικα

Δομικό διάγραμμα μέσω του οποίου ο Χρήστου επιχείρησε να αναπαραστήσει την πορεία του Φοίνικα, του αρχαίου μυθικού πτηνού: αρχή – ανάπτυξη – κορύφωση ή δράμα – τέλος ή νέα αρχή.

Σεληνιακό πρότυπο

Ο κύκλος των φάσεων της Σελήνης [αύξουσα Σελήνη – πανσέληνος – φθίνουσα Σελήνη – νέα Σελήνη] αποτελεί ένα θεμελιακό πρότυπο στην ύστερη δημιουργία του Χρήστου. Σε σύγκριση με την αρχή του Φοίνικα, η διαδικασία της περιοδικής επανεμφάνισης που περιγράφει έχει μια επιπρόσθετη συνιστώσα: την έκλειψη. Στην ορολογία του συνθέτη, συναντάται και ως σεληνιακή εμπειρία ή σεληνιακό δράμα.

Πρότυπα

Σύνθετα συστήματα διαφόρων τύπων δράσης (μουσικών ή μη μουσικών, θεατρικών κ.λπ.) τα οποία ο Χρήστου χρησιμοποιεί ως πρωταρχικό υλικό για την κατασκευή μιας σύνθεσης – όπως αντίστοιχα τις μελωδίες και αρμονίες στη συμβατική μουσική. Σε ένα έργο, μια ομάδα εκτελεστών καλείται να εκτελέσει μια σειρά προτύπων, τα οποία κατά την επανάληψή τους μπορούν διαρκώς να μεταλλάσσονται.

Continuum

Ηχητικό συνεχές ή “υπόστρωμα συνεχείας”: πρόκειται για έναν συνεχόμενο, κρατημένο ήχο. Παρότι θυμίζει το ισοκράτημα της θρησκευτικής μουσικής, για τον Χρήστου εκφράζει την αεικίνητη ροή από την προϊστορία μέχρι τη μετα-ιστορία.

Πράξη – Μετάπραξη

Ως πράξη περιγράφεται κάθε δράση που εκτελείται σκόπιμα από ένα εκφραστικό μέσο εντός των ορίων μιας κανονικής εκτέλεσης και μιας ορισμένης λογικής, π.χ. ο βιολιστής παίζει βιολί. Ο όρος μετάπραξη (ή μετα-δράση) περιγράφει κάθε δράση που εκτελείται σκόπιμα, αλλά προχωρά πέρα από την τρέχουσα λογική της τέχνης και τον συμβατικό τρόπο μιας εκτέλεσης.

Πρωτοεκτέλεση / Αναπαράστασις

Έννοια που χρησιμοποιεί ο συνθέτης για να περιγράψει τα έργα της ύστερης φάσης του (1966-1970), κυρίως αυτά που χαρακτηρίζονται από τελετουργικά στοιχεία. Σύμφωνα με τον Χρήστου, ο όρος παραπέμπει στις ανθρώπινες δραστηριότητες της μακρινής προϊστορίας, οι οποίες περιλαμβάνουν τελετουργικές αναπαραστάσεις του προτύπου της ανανέωσης, όπως είναι λ.χ. το σεληνιακό πρότυπο.

Εναντιοδρομία

Η ιδέα της ενότητας των αντιθέτων ανήκει στον προσωκρατικό φιλόσοφο Ηράκλειτο (π.535-π.475 π.Χ.): Τα εναντιόδρομα έχουν ενιαία φορά, καθώς από αυτά γεννιέται η ωραιότερη αρμονία. Η σύνθεση του Χρήστου Εναντιοδρομία για ορχήστρα (1969), δομείται από ηχητικά και ψυχολογικά πρότυπα, που εκφράζουν «ένα παιχνίδι των αντιθέτων» σε διαρκή μετασχηματισμό.

Σύμβολα

Περιοχή διάρκειας

«Σήμα κυκλοφορίας» που σηματοδοτεί στην παρτιτούρα την αρχή κάθε περιοχής διάρκειας, η οποία δίνεται σε δευτερόλεπτα.

Διασκορπισμός

Απευθύνεται σε μια ομάδα που εκτελεί το ίδιο πρότυπο, κατευθύνοντας κάθε μέλος της να ακολουθήσει τις δικές του αυθόρμητες επινοήσεις εντός των χαρακτηριστικών του προτύπου που μπορεί να είναι π.χ. το κελάηδισμα πολλών πουλιών, το μουρμουρητό ενός πλήθους, ο ήχος του χαλαζιού, οι ασυντόνιστες κινήσεις ανθρώπων που βρίσκονται σε μια πλατεία ή έχουν περιέλθει σε κατάσταση πανικού.

Απότομο σταμάτημα

Το κόψιμο πρέπει να είναι ξαφνικό και πλήρες, δίχως να αφήνει ίχνος ήχου ή άλλο ημιτελές υλικό – μια απότομη και ολοκληρωτική «απενεργοποίηση». Εννοιολογικά συνδέεται με τη σεληνιακή έκλειψη.

Στην τύχη

Σηματοδοτεί την τυχαιότητα και χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με τα άλλα σύμβολα συνέχειας για να υποδείξει στον εκτελεστή να πράξει τυχαία εντός των προδιαγραφών του προτύπου.

Επαναλαμβάνετε αντιμεταθέτοντας

Το υλικό του προτύπου που βρίσκεται εντός των αγκυλών μετατίθεται συνεχώς με τυχαίο τρόπο, μέχρι το σημείο που υποδεικνύεται από κάποια ένδειξη διάρκειας.

Επαναλαμβάνετε αυτοσχεδιάζοντας

Ο εκτελεστής ή το σύνολο εκτελεστών αυτοσχεδιάζει με το υλικό του προτύπου που βρίσκεται εντός των αγκυλών, για όσο υποδεικνύεται από την ένδειξη διάρκειας.

Οριακά ακουστό

Οδηγία για την παραγωγή ενός ηχητικού σήματος που οριακά ακούγεται, που βρίσκεται στο κατώφλι της ακουστότητας.

Ψ

Ένδειξη για τον ψυχοειδή παράγοντα που εντείνει μια ήδη οριακή κατάσταση σε περαιτέρω άκρα προς την ίδια κατεύθυνση. Μπορεί να υποδεικνύει μια πιο ακραία αύξηση της έντασης, αλλά αντίστοιχα και μια υπάρχουσα κατάσταση σιωπής που πρέπει να γίνει ακόμα πιο έντονη

M

Χρησιμοποιείται για να υποδείξει την έναρξη της μετάπραξης. Ο ερμηνευτής καλείται να εκτελέσει μια δράση που τον οδηγεί «πέρα» από την κανονική λειτουργία του, όπως είναι για παράδειγμα μια κραυγή από έναν εκτελεστή εγχόρδου ή πανικόβλητες φωνές και κραυγές από ολόκληρη την ορχήστρα.

Τρώγωντας / Περπατώντας

Παραδείγματα προτύπων μέσα σε μια σύνθεση (Εναντιοδρομία) για να εκτελεστούν επαναληπτικά.

Ο μύθος και τα όνειρα βρίσκονται στο επίκεντρο της μεθοδολογίας του Χρήστου. Όπως χαρακτηριστικά είχε γράψει «[να] συνδεθεί η μυθική λειτουργία με τη λειτουργία των ονείρων». Η μυθική ερμηνεία του κόσμου αποτελεί πρωταρχική πηγή της έμπνευσής του.

Τις αντιλήψεις αυτές καθόρισε σε μεγάλο βαθμό η ενασχόλησή του με την αναλυτική ψυχολογία –που θεμελίωσε ο Ελβετός ψυχαναλυτής, ψυχίατρος και φιλόσοφος Carl Gustav Jung (1875-1961)– καθώς και ο ψυχαναλυτής αδερφός του Εύης Χρήστου (1923-1956). Ο τελευταίος διαμορφώθηκε επιστημονικά μέσα στο «γιουνγκιανό» περιβάλλον και έχαιρε της εκτίμησης του ίδιου του Jung.

Ο Χρήστου κατέγραφε επιμελώς τα όνειρά του σε σχεδόν καθημερινή βάση, πρακτική που υπήρξε θεμελιακό εργαλείο της αναλυτικής ψυχολογίας για τη σύνδεση του ατόμου με το υποσυνείδητό του. Για τις συνθέσεις του συχνά ανατρέχει σε αυτές τις καταγραφές για να αντλήσει ερεθίσματα, όπως για παράδειγμα στο έργο Η κυρία με τη στρυχνίνη, το οποίο χαρακτηρίζει ως «μια τελετουργία ονείρου».

Τα περισσότερα έργα του Χρήστου έχουν συνήθως μια εξωμουσική αφετηρία: μια εννοιολογική σύλληψη, ένα όνειρο, ένα δημοσίευμα. Κατά τη διαδικασία δημιουργίας ενός μουσικού έργου, ο στοχαστής συνθέτης κατέγραφε και αρχειοθετούσε τις σκέψεις του. Κατά συνέπεια, έχουμε σήμερα τεκμήρια των φιλοσοφικών και πνευματικών αναζητήσεών του.

Τα γραπτά του από το 1968 μαρτυρούν την απόπειρα σύνταξης ενός κειμένου με τίτλο Η Σεληνιακή Εμπειρία, στο οποίο συμπυκνώνει τη θέωρησή του για τη μουσική δημιουργία και τους σκοπούς της καλλιτεχνικής πράξης του υιοθετώντας μια ανθρωπολογική σκοπιά. Σε αυτά αναπτύσσεται η σκέψη του για τα πρότυπα (βλ. έννοιες) της ζωής και τους φόβους του σύγχρονου ανθρώπου, συλλήψεις και έννοιες που μετουσιώνονται σε μουσικούς και ηχητικούς όρους μέσα στις δημιουργίες του.

Για τον Χρήστου, η σεληνιακή εμπειρία ως έννοια συμπυκνώνεται στον διαρκή τρόμο του πρώτου ανθρώπου για μια ξαφνική ολική έκλειψη, ένα γεγονός που ισοδυναμεί με μια μεγάλη καταστροφή ή έναν αναπάντεχο θάνατο. Από τον χαμό του αδερφού του και ύστερα, σε όλα τα έργα του Χρήστου είναι παρόν το ενδεχόμενο ενός απότομου τέλους.

Όπως διαπιστώνει και ο φιλόσοφος Ludwig Wittgenstein (1889-1951), οι αρχαίες τελετουργίες χαρακτηρίζονται από τη χρήση μιας εξαιρετικά ανεπτυγμένης χειρονομιακής γλώσσας, ενώ η τελετουργία των αρχαίων μύθων υπήρξε μια πλήρης γλώσσα καθαυτήν. H έννοια της τελετουργίας κατέχει θεμελιακή θέση στη δημιουργική πράξη του Χρήστου, ως η σύνδεση του ανθρώπου με το υπερφυσικό. Το στοιχείο αυτό γίνεται εμφανές στη μουσική που συνθέτει για παραστάσεις αρχαίου αττικού δράματος κατά τη δεκαετία του ’60, σε συνεργασία με το Εθνικό Θέατρο και το Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν (1908-1987). Ο Χρήστου υπήρξε ένας από τους πρώτους μουσικούς πρωτοπόρους στην Ελλάδα που συνέθεσαν για την αρχαία τραγωδία, εγκαινιάζοντας μάλιστα σε αυτές τις συνθέσεις τη χρήση ηλεκτρονικής μουσικής.

Παράλληλα ξεκινούν οι συνθέσεις του για την κινούμενη εικόνα, οπότε υπογράφει τα μουσικά θέματα για την αμερικάνικη τηλεοπτική παραγωγή The Inner World [Ο έσω κόσμος] (1963), μια θεατρική σύνθεση αποσπασμάτων από αρχαίες τραγωδίες σε σκηνοθεσία του Αλέξη Μινωτή (1900-1990). Το 1968 ολοκλήρωσε τη μουσική επένδυση για το Oedipus the King [Οιδίπους Τύραννος], που αποτελεί και τη μοναδική σύνθεσή του για κινηματογραφική ταινία.

Από τις αρχές της δεκαετίας του ’60, η δημιουργική αγωνία του οδηγεί τον Χρήστου στη διεύρυνση των συνθετικών εργαλείων και την επινόηση ενός ολότελα διαφορετικού συστήματος καταγραφής της μουσικής και των οδηγιών προς τους μουσικούς. Σύμφωνα με τον ίδιο, το πεντάγραμμο είναι αρκετό μόνο «για νοτίτσες».

Με την ολοκλήρωση των έργων Μυστήριον και Πράξις για 12, η ηχητική γλώσσα του απελευθερώνεται. Ενσωματώνει στοιχεία από άλλες τέχνες και χρήση νέων τεχνολογικών μέσων όπως οι μαγνητοταινίες, ενώ έννοιες με καταγωγή στην ανθρωπολογία και την επιστήμη, μετουσιώνονται σε δομικά συστατικά μιας μουσικής σύνθεσης. Ιδιόχειρα σύμβολα και εικονογραφικές αναπαραστάσεις της δράσης γίνονται το νέο λεξιλόγιο του συνθέτη στην ύστερη φάση της δημιουργίας του.

Για τον συνθέτη, δεν είναι το αισθητικό επίχρισμα που έχει σημασία, αλλά το περιεχόμενο αυτών των αναπαραστάσεων ως ένας ζωτικός τρόπος να συνδεθεί ο άνθρωπος σε βάθος με κάθε εμπειρία του.

Όλα τα έργα της ύστερης φάσης του Γιάννη Χρήστου (Μυστήριον, Πράξη για 12, Η Κυρία με τη Στρυχνίνη, Αναπαραστάσεις, Επίκυκλος, Εναντιοδρομία) χαρακτηρίζονται κυρίως από στοιχεία που ξεπερνούν την παραδοσιακή έννοια της μουσικής: σκηνική δράση, δραματικές εντάσεις, το εξωλογικό στοιχείο, ο πανικός. Το κοινό δεν είναι πια μόνο ακροατές, αλλά θεατές και συμμετέχοντες. Το μουσικό έργο συνιστά πλέον μια χειρονομία που καλεί σε υπέρβαση των μέσων, της συνθήκης μιας εκτέλεσης, της τέχνης εν γένει.

Ο Χρήστου επινοεί τον όρο μετάπραξη για να περιγράψει μια δράση που απειλεί τη λογική της σχέσης του ερμηνευτή με το ίδιο του το εκφραστικό μέσο. Από εκείνον ζητείται να εκτελέσει μια δράση που τον οδηγεί πέρα από τον φυσιολογικό τρόπο λειτουργίας του – πέρα από την πράξη.

Η εννοιολογική σύλληψη αυτών των δύο «αντιθέτων» αντικατοπτρίζεται τόσο στο προσωπικό έργο και τη στάση του συνθέτη απέναντι στην καλλιτεχνική πράξη, όσο και στη συνολικότερη πρότασή του για εγκατάλειψη της δυτικής κουλτούρας και των συστημάτων της. «Μουσική είναι ο ήχος των βημάτων του απλού ανθρώπου».

Ως magnum opus [μέγα έργο] ορίζεται το πλέον μεγαλεπήβολο και σπουδαιότερο έργο ενός δημιουργού. Στην αλχημική παράδοση ο όρος περιγράφει τη διαδικασία της επεξεργασίας της prima materia [πρώτη ύλη] για τη δημιουργία της Φιλοσοφικής Λίθου, η οποία θα συντελέσει στην πνευματική μεταμόρφωση του ατόμου.

Η Ορέστεια είναι το πιο φιλόδοξο έργο που συνέλαβε ο Χρήστου. Οι χειρόγραφες σημειώσεις του μαρτυρούν ότι εργαζόταν πάνω στο σχέδιο του έργου από το 1967, ενώ η πρεμιέρα —παραγωγή του Αγγλικού Φεστιβάλ Μπαχ— είχε προγραμματιστεί για τις 20.4.1970 στο Λονδίνο, μαζί με τη συνέχεια μιας παγκόσμιας περιοδείας.

Ξεκινώντας με βάση την τριλογία του Αισχύλου (Αγαμέμνων, Χοηφόροι, Ευμενίδες), ο συνθέτης περιέγραφε αυτή τη δημιουργία του ως μια σύγχρονη όπερα. Στους συντελεστές της παράστασης προβλέπονταν σολίστ, μικτή χορωδία, εκτελεστές οργάνων, μαγνητοταινίες, οπτικά εφέ, αρχιμουσικοί και τεχνικοί, σε ένα πολυμεσικό σύνολο που απείχε αρκετά από τις σκηνικές συμβάσεις τόσο του θεάτρου όσο και της όπερας. Στη σύνθεση θα ενσωματώνονταν επίσης κάποια μικρότερα έργα του, όπως η Εναντιοδρομία και ορισμένες από τις περίπου 40 συνολικά σχεδιαζόμενες Αναπαραστάσεις. 

Σήμερα δεν υπάρχει μια ολοκληρωμένη εικόνα του έργου. Το αυτοκινητικό δυστύχημα που έκοψε το νήμα της ζωής του Γιάννη Χρήστου τα ξημερώματα της 8^ης Ιανουαρίου 1970, άφησε πίσω τα υλικά τεκμήρια ενός συναρπαστικού όσο και άλυτου μυστηρίου – ένα πλήθος πληροφοριών χωρίς τον κώδικα ανάγνωσής τους.

Το Μυστήριον είναι σκηνικό ορατόριο για ηθοποιό-αφηγητή, τρεις μικρές χορωδίες, ορχήστρα και μαγνητοταινίες. Αντλεί την έμπνευσή του από τα ιερά νεκρικά κείμενα της Αρχαίας Αιγύπτου, ενώ η σύλληψή του εμφανίζει ομοιότητες με το μεγαλεπήβολο αλλά ημιτελές Μυστήριο [Mysterium] του Ρώσου συνθέτη Alexander Scriabin (1872-1915). Το σεναριακό σχέδιο ακολουθεί την πορεία της λέμβου του θεού Ρα στις 12 υποδιαιρέσεις του Κάτω Κόσμου, διαπλέοντας τον ποταμό που την ημέρα σμίγει με τον επουράνιο ωκεανό.

«Όλο το έργο είναι σαν εφιάλτης», δηλώνει ο συνθέτης σε συνέντευξή του. «Η χορωδία δεν θα τραγουδάει όπως συνήθως. Θα εκφράζεται με κινήσεις, με ψιθύρους, κραυγές, με καθημερινές λέξεις, χωρίς να ακούγεται τίποτε το συγκεκριμένο, σαν να μιλάει μια πανάρχαια γλώσσα. Όλο το θέαμα θα είναι σαν ιερή μυσταγωγία. Τα μέλη της χορωδίας θα φοράνε μάσκες και κουστούμια, που θα θυμίζουν μούμιες. Όσο για τη μουσική, είναι θρησκευτική και πρωτόγονη όπως πριν βρεθούν οι μουσικές φόρμες. Δεν θα είναι μόνο μια καλλιτεχνική εκδήλωση. Έγραψα αυτό το έργο σύμφωνα με το μουσικό μου Πιστεύω. Το θέμα δεν είναι να κάνεις τέχνη, αλλά να μπορέσεις να συνδεθείς εσύ ο ίδιος με τις δυνάμεις που σε περιβάλλουν».

Μέσα στο 1966, ο Χρήστου έχει ολοκληρώσει το έργο για εκτέλεση, χωρίς τη χρήση μαγνητοταινιών. Η πρεμιέρα ανακοινώνεται από το Φεστιβάλ Αθηνών την ίδια χρονιά. Το έργο πρόκειται να εκτελέσει η Πειραματική Ορχήστρα Αθηνών υπό τη διεύθυνση του Μάνου Χατζιδάκι (1925-1994), όμως η εκτέλεση ματαιώνεται. Το καλοκαίρι του 1969 εργάζεται εκ νέου πάνω στη σύνθεση προκειμένου να παρουσιαστεί στην πλήρη σκηνική εκδοχή της σε τηλεοπτική μετάδοση στη Δανία. Παρότι πραγματοποιούνται κάποιες πρόβες στην Κοπεγχάγη, ούτε αυτό το σχέδιο θα τελεσφορήσει. Υπό τη διεύθυνση του Μιλτιάδη Καρύδη (1923-1998) ηχογραφούνται τα ορχηστρικά και χορωδιακά μέρη.

Μετά τον θάνατο του Χρήστου, οι συνθέτες Στέφανος Βασιλειάδης (1933-2004) και Χάρης Ξανθουδάκης (1950-2023) αποπειράθηκαν μια μίξη του μουσικού υλικού με τις μαγνητοταινίες προκειμένου να ετοιμάσουν μια ολοκληρωμένη ηχητική εικόνα του έργου. Η εκδοχή του έργου που ακούγεται εδώ, είναι αποτέλεσμα της δουλειάς του μουσικολόγου Ιάνου Ηλιάδη (1976-), ο οποίος ερεύνησε με κάθε λεπτομέρεια την παρτιτούρα και όλες τις σημειώσεις του συνθέτη, επιχειρώντας με αυτή τη νέα μίξη να αποδώσει για πρώτη φορά το πλήρες ακρόαμα ενός έργου που ούτε ο δημιουργός του είχε την ευκαιρία να ακούσει.

Ο αδόκητος χαμός του Γιάννη Χρήστου σε ηλικία μόλις 44 ετών και πάνω στη δημιουργική ακμή του συγκλόνισε τον μουσικό κόσμο. Τα πρώτα χρόνια μετά τον θάνατό του, οι συνεργάτες και συνοδοιπόροι του πραγματοποίησαν μια σειρά από αφιερώματα, παρουσιάσεις του έργου του, καθώς και πρώτες εκτελέσεις συνθέσεών του (Λατινική Λειτουργία, Συμφωνία αρ. 2, Τοκκάτα για πιάνο και ορχήστρα). Η μουσική του αγκαλιάστηκε από τα φεστιβάλ πρωτοποριακής μουσικής σε όλο τον κόσμο, ενώ όπως δείχνουν συνέδρια και πανεπιστημιακές εργασίες αποτελεί μέχρι σήμερα αντικείμενο ακαδημαϊκής έρευνας. Η έκδοση των τελευταίων έργων του έγινε εφικτή χάρη στην επιμέλεια και την αφοσίωση του μουσικού Νίκου Αυγέρη, στενού συνεργάτη του συνθέτη στην αποκρυπτογράφηση της ιδιόχειρης γραφικής σημειογραφίας και τη δημιουργία της εκάστοτε παρτιτούρας.

Στη μνήμη του Χρήστου συνέθεσαν έργα μουσικοί δημιουργοί όπως οι Giacinto Scelsi, Richard Felciano, Christian Wolff, Μίκης Θεοδωράκης, Νίκος Μαμαγκάκης, Στέφανος Βασιλειάδης, Μιχάλης Αδάμης, Δημήτρης Δραγατάκης, Γιώργος Κουρουπός κ.ά.