T.A.M.A. Sentimental, 2002
Βίντεο, έγχρωμο, με ήχο, 3′
Συλλογή ΕΜΣΤ
Δωρεά Δάκη Ιωάννου 2025
Το έργο της Μαρίας Παπαδημητρίου προσεγγίζει μέσα από ένα βαθιά προσωπικό πρίσμα τον Γιώργο Μάγγα, έναν από τους πιο γνωστούς και εκκεντρικούς Έλληνες μουσικούς του δημοτικού και παραδοσιακού τραγουδιού, ιδιαίτερα διάσημο για το κλαρίνο του και τις θεαματικές εμφανίσεις του σε πανηγύρια και συναυλίες. Το έργο αυτό, που έχει τίτλο T.A.M.A. Sentimental, αποτελεί μέρος ενός μεγαλύτερου πρότζεκτ της Παπαδημητρίου με τίτλο Τ.Α.Μ.Α. (Temporary Autonomous Museum for All / Προσωρινό Αυτόνομο Μουσείο για Όλους), που η καλλιτέχνιδα ξεκίνησε το 1998 σε συνεργασία με μια κοινότητα Ρομά στην Αυλίζα Μενιδίου και παρουσίασε το 2002 στο ελληνικό περίπτερο της 25ης Μπιενάλε του Σάο Πάολο. Το T.A.M.A. δεν ήταν ένα μουσείο με υπαρκτά, φυσικά όρια, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που ταυτιζόταν με την ίδια την κοινότητα τη ζωή της οποίας κατέγραφε. Στόχος του ήταν η ανάδειξη της ιστορίας της, η υπεράσπιση των δικαιωμάτων των μελών της και η διαπραγμάτευση μιας ενσωμάτωσής τους στην ελληνική κοινωνία που δεν θα συνοδευόταν από απώλεια της ταυτότητας και της κουλτούρας τους.
Στο T.A.M.A. Sentimental ο ήχος του κλαρίνου του Γιώργου Μάγγα φτάνει στον θεατή από μια μεγάλη οθόνη όχι ως απλή μουσική υπόκρουση, αλλά ως νανούρισμα σχεδόν. Η κάμερα εστιάζει στα επιδέξια χέρια του μουσικού, που απευθύνουν στην κοινότητα μια μουσική σαν αγκάλιασμα, σαν καθησυχαστική υπόσχεση προστασίας, που φτάνει καθώς η νύχτα σκεπάζει τον μόχθο της μέρας. Εκφραστικό και γεμάτο συναίσθημα το βίντεο αυτό δημιουργεί μια εμβυθιστική συνθήκη που λειτουργεί αφενός σαν τρυφερή χειρονομία φροντίδας, αφετέρου υπενθυμίζει πως η μουσική είναι μια γλώσσα χωρίς σύνορα, μια γλώσσα που γεφυρώνει κόσμους. Ειδικά όσον αφορά την παραδοσιακή τσιγγάνικη μουσική, αξίζει να σκεφτούμε πως διατρέχει όχι μόνο τον ιστορικό χρόνο αλλά και τα γεωγραφικά όρια που χωρίζουν τους λαούς των Βαλκανίων.
Χωρίς τίτλο (από τη σειρά T.A.M.A./ Temporary Autonomous Museum for All-Προσωρινό, αυτόνομο μουσείο για όλους), 1999
Χωρίς τίτλο (από τη σειρά T.A.M.A./ Temporary Autonomous Museum for All-Προσωρινό, αυτόνομο μουσείο για όλους), 1999
Εκτύπωση lambda σε duraflex
Συλλογή ΕΜΣΤ
Ανώνυμη δωρεά, 2018
Χωρίς τίτλο (από τη σειρά T.A.M.A./ Temporary Autonomous Museum for All-Προσωρινό, αυτόνομο μουσείο για όλους), 1998-2002
Εκτύπωση lambda
Συλλογή ΕΜΣΤ
Δωρεά Δάκη Ιωάννου, 2018
Οι φωτογραφίες που παρουσιάζονται εδώ είναι μέρος του πρότζεκτ με τίτλο Τ.Α.Μ.Α. (Temporary Autonomous Museum for All / Προσωρινό αυτόνομο μουσείο για όλους), που η Μαρία Παπαδημητρίου ξεκίνησε το 1998, σε συνεργασία με μια κοινότητα Ρομά στην Αυλίζα Μενιδίου. Το πρότζεκτ παρουσιάστηκε το 2002 στην 25η Μπιενάλε του Σάο Πάολο, όπου η Παπαδημητρίου είχε διαμορφώσει το ελληνικό περίπτερο σαν μια οικιστική δομή Ρομά. Για τους επισκέπτες ήταν σαν να εισέρχονται στην κοινότητα ενός νομαδικού πληθυσμού, όπου ποικίλα τεκμήρια αποτύπωναν τη ζωή των μελών της: την καθημερινότητά τους, τις δυσκολίες της, αλλά και τις χαρές και γιορτές τους. Στο πλαίσιο του πρότζεκτ αυτού, η καλλιτέχνιδα επιστράτευσε συνεργασίες μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών ομάδων και ειδικών από ποικίλα πεδία, όπως η αρχιτεκτονική, η κοινωνιολογία, η ανθρωπολογία και ο κινηματογράφος, αξιώνοντας, μέσω της ορατότητας που διεκδικούσε το Τ.Α.Μ.Α. για την κοινότητα που κατέγραφε, μια ουσιαστική επικοινωνία με αυτή και μια στάση ενσυναίσθησης.
Στο Τ.Α.Μ.Α. η καλλιτέχνιδα χρησιμοποιεί ποικίλα μέσα τεκμηρίωσης, οπως η φωτογραφία και το βίντεο. Την απασχολούν η πρόσβαση των κοινοτήτων που ζουν στις παρυφές της πόλης και συχνά υπό καθεστώς διακρίσεων σε βασικές δομές κοινωνικής πρόνοιας, αλλά συνάμα εστιάζει και στις πολλαπλές πτυχές της πολιτισμικής διαφορετικότητας, όπως παρατηρούνται σε λεπτομέρειες αντικειμένων καθημερινής χρήσης, υφασμάτων, ρούχων αλλά και επίπλων που φιλοτεχνούν οι ίδιοι για δική τους χρήση ή βιοπορισμό. Ωστόσο, το βλέμμα της Παπαδημητρίου δεν είναι εκείνο ενός απλού παρατηρητή, δεν είναι ντοκιμενταρίστικο ή αποστασιοποιημένο, αλλά είναι ένα βλέμμα βαθιά ενσυναισθητικό, που αναγνωρίζει στο αντικείμενό του την ταυτότητα του συνδημιουργού. Το Αυτόνομο Μουσείο της είναι ένας χώρος που καθιστά ορατές αποκλεισμένες κοινωνικές ομάδες, δίνοντάς τους φωνή και αμφισβητώντας συγχρόνως τις παραδοσιακές δομές που τις αφήνουν στο περιθώριο, μεταξύ αυτών και τις δομές των θεσμικών μουσείων.
Η Μαρία Παπαδημητρίου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1957. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα και τον Βόλο.
