Μεταμόρφωση 581, 2019
Ψηφιακό βίντεο υψηλής ανάλυσης, έγχρωμο, χωρίς ήχο, 3′21″
Συλλογή ΕΜΣΤ
Αγορά 2022
Τα καΐκια χρησιμοποιούνται εδώ και αιώνες στην αλιεία και τις μεταφορές στη Μεσόγειο, ενώ αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του ελληνικού πολιτισμού. Από το 1991 με το πρόγραμμα απόσυρσης αλιευτικών σκαφών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για τη μείωση της υπεραλίευσης και την προστασία της βιοποικιλότητας, οι αλιείς είχαν τη δυνατότητα να μεταφέρουν το σκάφος τους σε τρίτη χώρα, να το χρησιμοποιήσουν για άλλους σκοπούς ή να το καταστρέψουν. Από το 2014 η τελευταία λύση εντατικοποιήθηκε καθώς προσέφερε ως αποζημίωση μεγάλη οικονομική ενίσχυση. Συνολικά πάνω από το 85% των 17.000 ελληνικών καϊκιών καταστράφηκαν. Οι Sphinxes αναδεικνύουν ζητήματα απώλειας συστατικών στοιχείων της ταυτότητας ενός τόπου στον απόηχο μιας οικονομικής και νομοθετικής αναδιάρθρωσης. Εν προκειμένω, παρακολουθούμε την αποχαιρετιστήρια πομπή του καϊκιού Μεταμόρφωση 581 στη Σάμο. Σηματοδοτείται το τέλος μιας εποχής για το νησί, που κάποτε ήταν σημαντικό κέντρο παραγωγής καϊκιών, μαζί με τον κίνδυνο απώλειας τεχνογνωσίας, σ’ ένα γενικότερο τοπίο όπου κοντόφθαλμες πολιτικές που εφαρμόζονται οριζόντια αδυνατούν να φέρουν το επιθυμητό αποτέλεσμα: τα λιμάνια γεμίζουν μη ανακυκλώσιμα πλαστικά σκάφη, ενώ η υπεραλιεία συνεχίζεται, όπως πάντα, από τις τράτες και τα μεγάλα σκάφη, και όχι από τα οικογενειακά, ως επί το πλείστον, καΐκια που αποσύρονται.
Σύμφωνα με τους Sphinxes το εν λόγω καΐκι «θυσιάστηκε στο βωμό της θεάς Ευρώπης για το ποσό των 75.000 ευρώ». Η νεκρική πομπή που οργανώνουν, με τους κατοίκους του νησιού, αποτελεί μια μορφή αντιστροφής της αρχικής θυσίας της φύσης, μια αναζήτηση των μεταμορφώσεων της ύλης. «Διαλέγουμε ο καθένας ένα κομμάτι από το διαλυμένο κύτος και σχηματίζουμε μια πομπή…». Ο καραβομαραγκός επιλέγει ένα συγκεκριμένο δέντρο στο δάσος για να το μετατρέψει σε καΐκι. Όταν αυτό από χειροποίητη κατασκευή θα καταλήξει σε άμορφη μάζα, αναρωτιόμαστε μαζί με τους Sphinxes ποιος άρπαξε τόσα πολλά σκάφη από την αγκαλιά της θάλασσας, αλλά και ποιος θα αποφασίσει για το νέο ταξίδι. Τα κομμάτια που απομένουν από το Μεταμόρφωση 581 παίρνουν ξανά ζωή σ’ έναν κύκλο δημιουργίας: βλέπουμε ότι συγκεντρώνονται στο βίντεο, με σκοπό έπειτα να μετατραπούν σε μια σχεδία η οποία προορίζεται για τη θάλασσα. Η ιδέα της σχεδίας παραπέμπει σε μια διάσωση που επείγει.
Το έργο Μεταμόρφωση 581 πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του Schwarz Foundation.
Οι Sphinxes (Μάνος Φλέσσας και Ιωάννα Τσάκαλου) δημιουργούν ως ομάδα από το 2018. Ζουν και εργάζονται στην Αθήνα.
