Μετά τη μεγάλη απήχηση των συναντήσεων στο Αμφιθέατρό του με θέμα τη σύγχρονη τέχνη, το  ΕΜΣΤ ανανεώνει το ραντεβού του με την Κατερίνα Ζαχαροπούλου που οργανώνει, επιμελείται και παρουσιάζει έναν νέο κύκλο 8 διαλέξεων για το ευρύ κοινό από τον Οκτώβριο 2026 έως τον Μάιο 2027. Το περιεχόμενο των  διαλέξεων βασίζεται στο Save the Dates – ένα οπτικοακουστικό αρχείο για τη σύγχρονη τέχνη, σε έργα της συλλογής του μουσείου αλλά και σε εμβληματικά έργα καλλιτεχνών από διαφορετικές γενιές και πολιτισμικές καταβολές που αποκρυσταλλώνουν έννοιες και προβληματισμούς της σύγχρονης εποχής. Οι συναντήσεις απευθύνονται σε όσους αναζητούν μια βαθύτερη ανάγνωση της τέχνης του καιρού μας που βασίζεται στην ενσυναίσθηση και την ελπίδα για να εμπλουτίσει τα νοήματά της και να συνδεθεί με την εποχή και τα ζητήματά της με τρόπο κοινωνικά διαδραστικό, γοητευτικό και κυρίως καλλιτεχνικά ζωντανό. Τέλος, από τις διαλέξεις δεν λείπει η αναδρομή στην ιστορία των εικόνων και, ενίοτε, στην παραδοξότητά τους, ως βασικό συστατικό της προσπάθειας εξοικείωσης με τη σύγχρονη τέχνη, τις μορφές και τη γλώσσα της.

Από την Πέμπτη 15 Οκτωβρίου και κάθε πρώτη Πέμπτη του μήνα στις 18:00 στην Αίθουσα Προβολών στο Μεσοπάτωμα του Μουσείου.

Οι συναντήσεις έχουν διάρκεια 1.5-2 ώρες. Είσοδος ελεύθερη. 

ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ

1. «Νεκρή Φύση» η υφήλιος:
«Ο καλλιτέχνης αγαπά τη θάλασσα και τον ωκεανό».
Γιάννης Κουνέλλης.
Αέρας- Γη-Νερό-Φωτιά

Πέμπτη 15 Οκτωβρίου | 18:00 

Οι αρχέγονες δυνάμεις, ο άνθρωπος και η φύση έχουν απασχολήσει διαχρονικά τους καλλιτέχνες σε κάθε ιστορική περίοδο. Από την Τοιχογραφία των δελφινιών στο ανάκτορο της Κνωσσού (περίπου 1600 π.Χ.) έως τα Albatros του Chris Jordan (2017) και τη σειρά φωτογραφιών Leave Your Myth in Greece του Πάνου Κοκκινιά, παρακολουθούμε μια σειρά περιβαλλοντικών ανατροπών και εν τέλει καταστροφών του φυσικού κόσμου. Στην τέχνη, αυτές αποδίδονται με μορφές άλλοτε σοκαριστικές άλλοτε ποιητικές, πάντοτε όμως αληθινές ως προς την ανάγκη της δημιουργίας. Σε αυτή την πρώτη συνάντηση θα παρουσιαστούν έργα από το βάθος του ιστορικού χρόνου έως τις μέρες μας, μια διαδρομή της καλλιτεχνικής έκφρασης που δεν αφορά μόνο τον φυσικό κόσμο και τη σχέση μας με αυτόν, τους τρόπους κατοίκησής του, στοχασμού και σύνδεσης με αυτόν, αλλά και τον ίδιο τον άνθρωπο μέσα στην Ανθρωπόκαινο, θέτοντας τελικά, ποιητική αδεία, το ερώτημα: κινδυνεύει να μετατραπεί σε  «Νεκρή Φύση» η υφήλιος? Από τον περιπλανώμενο ρομαντικό του Caspar Friedrich, πώς φτάσαμε στο The Weather Project του Olafur Eliasson?

2. Η γλυπτική ως επιθυμία
Πέμπτη 5 Νοεμβρίου | 18:00 

Σύμφωνα με τον Κορεάτη φιλόσοφο Byung-Chul Han η επιθυμία και η ελπίδα εμπνέει τη δράση και εμφυσά μια βαθιά λαχτάρα για το «νέο». Και ενώ η επιθυμία διαστρεβλώνεται από τον σύγχρονο καπιταλισμό, παραμένει εντούτοις μια βαθιά ανθρώπινη ανάγκη. Αποτελεί  την κινητήρια δύναμη για δημιουργία: στην αρχαία Ελλάδα η γλυπτική, για παράδειγμα, συνδέεται με την επιθυμία να δοθεί παρουσία στο ιδανικό. Η μορφή προϋπάρχει στο μάρμαρο (Μιχαήλ Άγγελος) και το ανολοκλήρωτο γίνεται μέρος της ποίησης (Ροντέν). Στη σύγχρονη τέχνη, όμως, ο γλύπτης δεν αναζητά πάντα τη μορφή. Η επιθυμία του γίνεται ερώτημα για το ίχνος στον κόσμο, για το σώμα που κατοικεί τον χώρο, για τη μνήμη, για τη ζωή, για τη μεταμόρφωση σαν διαδικασία αυτογνωσίας. Θα δούμε γλύπτες από όλο τον κόσμο στων οποίων το έργο αντανακλάται η νέα εποχή－τα βιομηχανικά υλικά, τα εφήμερα στοιχεία, το τραύμα, το πέρασμα από μια απελευθέρωση που άφηνε πίσω της την ανάγκη τελειότητας της φόρμας σε κείνη που αψηφούσε την ανάγκη απόδοσης νοήματος (Γ.Σκλάβος, Louise Bourgeois, Anselm Kiefer, Tony Cragg, Γ. Λάππας, Chiharu Shiota κ.ά.)－ενώ ταυτόχρονα επιμένουν στην ποιητική διάσταση της κατακερματισμένης μορφής και του ίχνους του σώματος.

3. Η βαλκανική ταυτότητα
Πέμπτη 3 Δεκεμβρίου | 18:00 

Υπάρχει η ιδέα του «βαλκανικού» στην τέχνη και από τι προσδιορίζεται? Η οθωμανική κληρονομιά, ο  σοσιαλισμός, η πρώην Γιουγκοσλαβία, οι εθνικισμοί, οι μετακινήσεις πληθυσμών, η Αλβανία και οι μειονότητες, οι τελετουργίες, το σώμα, μια ανθρωπογεωγραφία μέσα από έργα σύγχρονων καλλιτεχνών όπως η Marina Abramovic, ο Adrian Paci, ο Nedko Solakov, η Banu Cennetoglu, η Danica Dakic είναι μερικά πολύ δυνατά παραδείγματα. Η βαλκανική ταυτότητα στη σύγχρονη ελληνική τέχνη φωτίζεται συχνά από καλλιτέχνες που δουλεύουν πάνω στις έννοιες των συνόρων, της μνήμης, της προσφυγιάς, του ιστορικού τραύματος, των τελετουργιών, της λαϊκής τέχνης, της παράδοσης, καθώς και πάνω στις σχέσεις Ελλάδας, Βαλκανίων και Ανατολής. Παραδείγματα αυτών θα δούμε σε έργα των Γ. Χατζημιχάλη, Ν. Αλεξίου, Πάνου Σκλαβενίτη, Ν. Καναγκίνη, κ.ά. Θα στοχαστούμε  βλέποντας έργα που φωτίζουν περισσότερο τη σχέση με τον τόπο και την ιστορία του, τη σχέση με την Ευρώπη και την υποκειμενική ταυτότητα και ίσως διαπιστώσουμε πως δεν υπάρχει μια βαλκανική αισθητική στην  περιφέρεια της Ευρώπης αλλά μια ιστορική εμπειρία συνυπάρξεων και μετακινήσεων.

4. Η μελαγχολία: από τον Αριστοτέλη μέχρι το AI
Πέμπτη 7 Ιανουαρίου | 18:00 

Πώς κατανοούμε σήμερα τη δημιουργικότητα, τη συνείδηση και την ανθρώπινη φύση? Από το 30ό πρόβλημα του Αριστοτέλη περί μελαγχολίας έως την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI), η ανάγνωση και κατανόηση της μελαγχολίας έχει αλλάξει δραματικά. Προέκυψαν νέες εκδοχές της και μοτίβα, ενώ η μελαγχολία από εσωτερική αναστάτωση και δημιουργικό κίνητρο έγινε προϊόν του χρήστη και του αλγόριθμου. Η  μελαγχολία υπήρξε ισχυρή πηγή έμπνευσης με κορυφαία οπτική αναπαράσταση το έργο Melancolia (1514) του Albrecht Dürer, ενώ στη σύγχρονη τέχνη τη ρομαντική πλευρά της εξέφρασε ο υπερρεαλισμός του Ron Mueck, την κατάθλιψη απογυμνωμένη από κάθε ρομαντισμό το έργο της Tracey Emin, την απομόνωση των μεγαλουπόλεων ο μοντερνιστής Edward Hopper. Κάπως έτσι, φτάνουμε και στο έργο της Κυριακής Γονή, όπου η ανθρώπινη φύση και τα συναισθήματα όπως η μελαγχολία συνδέονται με την Τεχνητή Νοημοσύνη, ανοίγοντας τη σκέψη προς το συμπέρασμα πως η μελαγχολία μετατοπίστηκε: πως από πηγή της ανθρώπινης δημιουργικότητας και ιδιοφυΐας έχει καταστεί μια παρενέργεια της ψηφιακής και καταναλωτικής συμβίωσής μας με την εικόνα και όχι μόνο.

5. Χειροτεχνία: τεχνική ή «μεγάλη» τέχνη;
Πέμπτη 4 Φεβρουαρίου | 18:00 

Πολλοί σύγχρονοι καλλιτέχνες χρησιμοποιούν υφάσματα, κλωστές, πηλό και ξύλο, κεντούν, πλέκουν, υφαίνουν. Είναι άραγε μια επιστροφή στις ρίζες και στον αργό χρόνο, ένας άλλος τρόπος να μιλήσουν για την κοινωνία, το σώμα και την παράδοση; Η αναβίωση παραδοσιακών τεχνικών φέρνει τους καλλιτέχνες σε επαφή με τεχνίτες, προσφέροντας ένα αντίδοτο στις οθόνες και το άυλο. Η απτική επαφή κερδίζει χώρο και χρόνο. Η επανάχρηση αντικειμένων  οδηγεί πίσω σε παραδοσιακές τεχνικές και οι καλλιτέχνες συνδέονται ξανά με τις ιστορικές και πολιτισμικές τους ρίζες. Βλέπουμε έργα των Αφρικανών Yinka Shonibare, El Anatsui, Igshaan Adams. Αλλά και των Νίκης Καναγκίνη, Μαρίας Λοϊζίδου, Κωνσταντίνου Λαδιανού, Ναταλίας Μαντά, Διονύση Χριστοφιλογιάννη και αποδεχόμαστε πως είναι εξαιρετικά παρήγορο να υπάρχουν εργαστήρια έξω από την παλιά «ιερή» αντίληψη ενός μοναχικού χώρου. Το εργαστήριο σήμερα είναι συλλογικό, υβριδικό και ανοιχτό στο χώρο, στην πόλη, στο νησί, στο χωριό, στον κόσμο εν τέλει. Και ένα περισσότερο χειροποίητο μέλλον ίσως να είναι μια παρηγορητική προοπτική.

6. Ελληνικές λέξεις στην ορολογία της (σύγχρονης) τέχνης
Πέμπτη 4 Μαρτίου | 18:00 

Η ελληνική γλώσσα στη διεθνή ορολογία της τέχνης διαμορφώνει ένα εξαιρετικά ισχυρό και ενδιαφέρον λεξικό που αξίζει να το γνωρίσουμε. Αυτούσιοι όροι ή ως συνθετικά, σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες ορίζουν κινήματα, τεχνικές και πρακτικές, αισθητικές και φιλοσοφικές έννοιες. Θα δούμε έργα και κινήματα που ο ορισμός τους,οι ίδιες οι λέξεις που τα περιγράφουν, περικλείουν ακέραιη τη δύναμη και την ευχαρίστηση που που προκαλούν οι μορφές τους. Kinetic Art (Takis),   Monochrome (Yves Klein), Heterotopia (Γιώργος Λάππας), Ephemerality (Tino Sehgal), Morphology (Chryssa), Symmetry (Στήβεν Αντωνάκος), Iconoclasm (Marcel Duchamp).  Άραγε,  η σχέση της γλώσσας με το νόημα και την εικόνα είναι κατανοητή μέσα στην προφορικότητα, μέσα στην καθημερινότητα της ελληνικής καθομιλουμένης, ή πραγματώνεται μόνο μέσα από τον δανεισμό της στην παγκόσμια πολυφωνική σκηνή; Αλλά και πάλι, τι είδους δάνειο μπορεί να είναι έννοιες όπως : φιλοσοφία, δημοκρατία, κοσμοπολιτισμός, ήθος, κόσμος, χάος, καλλιγραφία, μελωδία, ρυθμός…

7.  Σύγχρονα έργα από παλιές ιστορίες
William Kentridge και Cosmopolitans  με αφορμή τις εκθέσεις  στο ΕΜΣΤ

Πέμπτη 7 Απριλίου | 18:00 

Κάποιες ιστορίες φαίνονται μακρινές, ανήκουν σ’ έναν άλλο χρόνο που σήμερα τον ονομάζουμε ιστορία, μνήμη, αρχείο. Σε ό,τι έχει να κάνει με τη Μεσόγειο και την ευρύτερη γειτονιά μας, οι παλιές ιστορίες δίνουν σύγχρονα έργα μέσα από τη δουλειά καλλιτεχνών που είτε έχουν ρίζα και καταγωγή σε τόπους πάλαι ποτέ οικείους, είτε συνδέονται με ό,τι γεννήθηκε μέσα σε περιόδους αποικιοκρατιών, συγκρούσεων αλλά και συνυπάρξεων. Αρκετοί σύγχρονοι καλλιτέχνες－όπως ο William Kentridge, ο Michael Rakowitz , η Penny Siopis, η   Marlene Dumas－εστιάζουν σε κοινά τραύματα, ιστορικές συνυπάρξεις λαών, αδικίες και αφανισμούς, όχι μόνο στην περιοχή της Μεσογείου αλλά και στον ευρύτερα εννοούμενο Παγκόσμιο Νότο. Παράλληλα με αυτά, θα εστιάσουμε και στον ελληνικό κοσμοπολιτισμό μέσα από άγνωστες εν πολλοίς ιστορίες. Πώς η ελληνική διασπορά αντιλήφθηκε την «ελληνικότητα»; Και πώς οι καλλιτέχνες αποδίδουν τη συλλογική μνήμη, μετατρέποντας την κλειστή εθνική της έννοιά σε ανοιχτό χώρο υποδοχής και ανταλλαγής ιδεών; Η τρέχουσα έκθεση του ΕΜΣΤ The Cosmopolitans καθώς και η επερχόμενη παρουσίαση του έργου του William Kentridge δίνουν την αφορμή για αναστοχασμό και μια σύγχρονη προσέγγιση στην έννοια του κοσμοπολιτισμού και του ανθρώπινου－ιστορικού, προσωπικού και συλλογικού－τραύματος .

8. Υπεραπόδοση και καλλιτεχνική δημιουργία
Πέμπτη 6 Μαΐου | 18:00 

Στο σύγχρονο κόσμο μας, η υπεραπόδοση (burnout), η δικτύωση, η έννοια του project, η πίεση για διαρκή ορατότητα στα social media, η απώλεια του πολύτιμου χρόνου είναι πλέον δεδομένα και κυρίαρχα στις περισσότερες εκφάνσεις του βίου. Η καλλιτεχνική δημιουργία, ωστόσο, χρειάζεται περιόδους αδράνειας, έναν «ιερό χρόνο» όπου τα πράγματα αποκτούν νόημα πριν γίνουν εικόνα, ήχος, γραφή. Εδώ θα συναντήσουμε καλλιτέχνες που δεσμεύουν τον ίδιο τον χρόνο στο έργο τους (performance artists) και άλλους, οι οποίοι, αναγνωρίζοντας τον κίνδυνο της συνθήκης της υπεραπόδοσης, δημιουργούν έργα που απαιτούν πραγματικό χρόνο έρευνας και στοχασμού, που υιοθετούν πρακτικές τελετουργιών, που προϋποθέτουν ταξίδια ή ακόμη και παρατεταμένες περιόδους απουσίας. Στον αντίποδα της υπεραπόδοσης και της παραγωγικότητας, κάποιοι  καλλιτέχνες χρησιμοποιούν μια αργή, βιωματική διαδικασία ως αυτό να είναι το ίδιο το έργο τέχνης. Θα συναντήσουμε εδώ τους Richard Long, Francis Alys, Judy Chicago, αλλά και Στάθη Λογοθέτη, Δημήτρη Αληθεινό, Λήδα Παπακωνσταντίνου. Ας δούμε λοιπόν πώς το επιδιώκουν.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Η Κατερίνα Ζαχαροπούλου είναι εικαστικός, παραγωγός εκπαιδευτικών προγραμμάτων και τηλεοπτικών–ραδιοφωνικών σειρών για τη σύγχρονη τέχνη. Παρουσιάζει και επιμελείται την εκπομπή «Η Εποχή των Εικόνων» στην ΕΡΤ. Από το σύνολο των εκπομπών της (1995-2025) έχει δημιουργήσει το Save the Dates – ένα οπτικοακουστικό αρχείο για τη σύγχρονη τέχνη εγκατεστημένο στο ΕΜΣΤ και την ΑΣΚΤ ως πλατφόρμα έρευνας και εκπαίδευσης.

ΧΟΡΗΓΟΣ

Μέγας Χορηγός του προγράμματος είναι ο Οργανισμός ΝΕΟΝ. Η υλοποίηση των Εκπαιδευτικών Δράσεων και το Δημόσιο Πρόγραμμα του αρχείου υποστηρίζεται από τη Δωρεά της Συλλογής Δ.Δασκαλόπουλου.