ΕΜΣΤ

YANG FUDONG- ΟΙ ΕΠΤΑ ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ ΑΠΟ ΜΠΑΜΠΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

11/05/2010 - 05/09/2010

ΩΔΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

Κύρια Έκθεση

11/5/2010 – 5/9/2010

Επιμέλεια: Άννα Καφέτση

Το πρώτο μέρος του μνημειακού κινηματογραφικού κύκλου Επτά διανοούμενοι στο δάσος από μπαμπού, που αποτελεί τον πυρήνα του συνολικού έργου του καλλιτέχνη, αλλά και της παρούσας έκθεσης, παρουσιάστηκε στη Μπιενάλε της Βενετίας το 2003. Αν και τα υπόλοιπα μέρη εκτέθηκαν κατά καιρούς μεμονωμένα, έπρεπε να περιμένουμε το 2007 για να δούμε ολοκληρωμένο το επικό αυτό πεντάπτυχο, συνολικής διάρκειας τεσσάρων περίπου ωρών, στην επιτυχημένη εγκατάσταση του Arsenale, όπου η μια ιστορία διαδεχόταν την άλλη σε πέντε διαφορετικές αίθουσες.

Υιοθετώντας μια φανερά ζωγραφική προσέγγιση σε έργα που γυρίστηκαν με κινηματογραφική κάμερα, μεταφέρθηκαν σε DVD, για να παρουσιαστούν ως οπτικοακουστικές εγκαταστάσεις σε μουσειακούς και εκθεσιακούς χώρους, ο Γιανγκ Φουντόνγκ με σπουδές ζωγραφικής στην Κινεζική Ακαδημία Καλών Τεχνών στο Hangzhou διευρύνει ακόμη περισσότερο τη μεταφραστική αυτή διαδικασία από το ένα είδος στο άλλο. Η αφήγηση των πέντε ιστοριών στηρίζεται σε προφορικές παραδόσεις, διαφορετικές παραλλαγές και θρύλους, γύρω από μια ομάδα επτά κινέζων λογίων και ποιητών του 3ου μ.Χ. αι. που, αντιδρώντας στην πολιτική διαφθορά, αποσύρονται από το δημόσιο και κυβερνητικό βίο για να αναζητήσουν μέσα από την ποίηση και τη μουσική, τον καθαρό διαλογισμό και τη συζήτηση, μια εσωτερική ελευθερία και ηδονιστική ένωση με τη φύση. Κατά τη μεταφορά του ανοιχτού αυτού αφηγήματος, εκτός από το δανεισμό του τίτλου, ο καλλιτέχνης διατηρεί βασικά δομικά του στοιχεία, όπως ο αριθμός των προσώπων, η πνευματικότητα και ομαδικότητα τους, κυρίως όμως επικεντρώνεται στην ίδια την κατάσταση μιας διανοητικής αυτοεξορίας που εκδηλώνεται στο περιθώριο του κοινωνικού βίου.

Άννα Καφέτση

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

An intellectual is like a shipwrecked person
who learns how to live in a certain sense with the land, not on it, not like Robinson Crusoe whose goal is to colonise his little island, but more like Marco Polo, whose sense of the marvellous never fails him, and who is always a traveller…

Edward Said

Τις δύο τελευταίες δεκαετίες ζούμε στον αστερισμό αποκεντρωμένων καλλιτεχνικών αναζητήσεων και πολιτικών, μέσα από τις οποίες αναδείχτηκαν αναμφίβολα νέες καλλιτεχνικές σκηνές –η κινεζική είναι μια από τις σπουδαιότερες–, καλλιτέχνες και έργα, πολλαπλά δίκτυα συνεργασιών, διασυνδέσεων και συζητήσεων ανάμεσα σε διαφορετικές γεωγραφικές και πολιτισμικές περιοχές, σε κέντρα και περιφέρειες, μεταβάλλοντας ριζικά τον διεθνή καλλιτεχνικό χάρτη. Ανεξάρτητα από τις διαφορετικές κάθε φορά καλλιτεχνικές ή ιδεολογικές επενδύσεις, η έκρηξη του ενδιαφέροντος για την καλλιτεχνική παραγωγή χωρών που, για ιστορικούς, πολιτικούς και οικονομικούς λόγους απομονώθηκαν ή περιθωριοποιήθηκαν, όχι μόνο άλλαξε θεαματικά την ατζέντα μουσείων και μεγάλων διεθνών εκθέσεων, αλλά πολύ περισσότερο προσέδωσε νέα περιεχόμενα στην πολιτισμική παγκοσμιοποίηση. Χωρίς να παραγνωρίζονται υπαρκτές πράγματι ανισότητες και δυσαναλογίες μεταξύ των διαφόρων χωρών, τόσο στο επίπεδο της παραγωγής όσο και της διακίνησης, ο σημερινός λόγος στο διεθνή καλλιτεχνικό χώρο προβάλλει μια ποικιλόμορφη, ανοιχτή και αποκεντρωμένη διεθνή τέχνη που δημιουργείται από διαφορετικούς καλλιτέχνες προερχόμενους από διαφορετικά γεωγραφικά μέρη.

Τη μεταναστευτική κινητικότητα καλλιτεχνών από τις περιφέρειες που κατά τη δεκαετία του ’90 είχε ως βασικό προορισμό τα μητροπολιτικά κέντρα, διαδέχεται ολοένα και περισσότερο στις μέρες μας η βούληση πολλών νέων δημιουργών να παραμείνουν στο γενέθλιο τόπο, προσελκύοντας ταυτόχρονα το ενδιαφέρον και την αναγνώριση ενός υπερεθνικού κοινού. Η καλλιτεχνική δραστηριότητα σε μεγάλο βαθμό παραμένει τοπική. Απηχεί, διερευνά, ελέγχει κριτικά συγκεκριμένες πολιτιστικές και κοινωνικοπολιτικές πραγματικότητες, χωρίς να αποκλείει συσχετίσεις και διασυνδέσεις με άλλα περιβάλλοντα, σε μια προσπάθεια σύγκλισης της τοπικής με την παγκόσμια κοινότητα.

Η περίπτωση του διεθνούς κινέζου καλλιτέχνη Γιανγκ Φουντόνγκ, σε αντίθεση με αυτήν του διασπορικού καλλιτέχνη των «διεμπειριών» Τσεν Ζεν, του οποίου μεγάλη έκθεση οργάνωσε το ΕΜΣΤ την Άνοιξη του 2002, είναι ενδεικτική του νέου κλίματος που δεσπόζει και πέραν της σύγχρονης κινεζικής σκηνής. Την ανακάλυψη αυτού του «ταλαντούχου οραματιστή» και «μοναδικού» στο είδος του μεταξύ των κινέζων καλλιτεχνών της νεότερης γενιάς, κατά τη διατύπωση της Κάρεν Σμιθ, πολλοί από εμάς οφείλουμε στην Ντοκουμέντα ΧΙ του Κάσελ το 2002, με το εξαιρετικά ποιητικό φιλμ An Estranged Paradise. Αξίζει να σημειωθεί ότι η συμμετοχή του στη σημαντική αυτή διεθνή διοργάνωση δεν του εξασφάλισε μόνο τη χρηματοδότηση για την ολοκλήρωση του πρώτου κινηματογραφικού του έργου, που είχε ξεκινήσει ήδη το 1997, αλλά και μια σειρά αλλεπάλληλων προσκλήσεων για εκθέσεις σε μεγάλα μουσεία και μπιενάλε σύγχρονης τέχνης, και μαζί την πρώιμη διεθνή καθιέρωση.

Το πρώτο μέρος του μνημειακού κινηματογραφικού κύκλου Επτά διανοούμενοι στο δάσος από μπαμπού, που αποτελεί τον πυρήνα του συνολικού έργου του καλλιτέχνη, αλλά και της παρούσας έκθεσης, παρουσιάστηκε στη Μπιενάλε της Βενετίας το 2003. Αν και τα υπόλοιπα μέρη εκτέθηκαν κατά καιρούς μεμονωμένα, έπρεπε να περιμένουμε το 2007 για να δούμε ολοκληρωμένο το επικό αυτό πεντάπτυχο, συνολικής διάρκειας τεσσάρων περίπου ωρών, στην επιτυχημένη εγκατάσταση του Arsenale, όπου η μια ιστορία διαδεχόταν την άλλη σε πέντε διαφορετικές αίθουσες.

Υιοθετώντας μια φανερά ζωγραφική προσέγγιση σε έργα που γυρίστηκαν με κινηματογραφική κάμερα, μεταφέρθηκαν σε DVD, για να παρουσιαστούν ως οπτικοακουστικές εγκαταστάσεις σε μουσειακούς και εκθεσιακούς χώρους, ο Γιανγκ Φουντόνγκ με σπουδές ζωγραφικής στην Κινεζική Ακαδημία Καλών Τεχνών στο Hangzhou διευρύνει ακόμη περισσότερο τη μεταφραστική αυτή διαδικασία από το ένα είδος στο άλλο. Η αφήγηση των πέντε ιστοριών στηρίζεται σε προφορικές παραδόσεις, διαφορετικές παραλλαγές και θρύλους, γύρω από μια ομάδα επτά κινέζων λογίων και ποιητών του 3ου μ.Χ. αι. που, αντιδρώντας στην πολιτική διαφθορά, αποσύρονται από το δημόσιο και κυβερνητικό βίο για να αναζητήσουν μέσα από την ποίηση και τη μουσική, τον καθαρό διαλογισμό και τη συζήτηση, μια εσωτερική ελευθερία και ηδονιστική ένωση με τη φύση. Κατά τη μεταφορά του ανοιχτού αυτού αφηγήματος, εκτός από το δανεισμό του τίτλου, ο καλλιτέχνης διατηρεί βασικά δομικά του στοιχεία, όπως ο αριθμός των προσώπων, η πνευματικότητα και ομαδικότητα τους, κυρίως όμως επικεντρώνεται στην ίδια την κατάσταση μιας διανοητικής αυτοεξορίας που εκδηλώνεται στο περιθώριο του κοινωνικού βίου.

Παράλληλα, ο κύκλος των πέντε μαυρόασπρων ταινιών συνιστά επίσης ένα έργο μετακίνησης και περιπλάνησης (road movies), κατά τον γνωστό κινηματογραφικό όρο, και προϋποθέτει ένα ευρύ πλέγμα διακειμενικών σχέσεων με αντίστοιχα λογοτεχνικά, εικαστικά και κινηματογραφικά έργα. Το μυθιστόρημα του Τζακ Κέρουακ Στο δρόμο του 1957, το οποίο σφράγισε τον Γιανγκ Φουντόνγκ στα φοιτητικά του χρόνια, διανοίγει οπωσδήποτε έναν ευρύ ερμηνευτικό και φαντασιακό ορίζοντα. Το μακρύ ταξίδι της περιθωριακής συντροφιάς των νεαρών αμερικανών μπήτνικ που διασχίζουν όρια, τόπους και εμπειρίες χωρίς πραγματικό σκοπό πέρα από τη γεωγραφική, πνευματική και συγκινησιακή περιπλάνηση που οδηγεί στον αυτοπροσδιορισμό και την ελευθερία, διασταυρώνεται με τις περιοδεύουσες αναζητήσεις -αισθητικές, συναισθηματικές και υπαρξιακές- μιας ομάδας επτά περιπλανώμενων στην κινεζική ενδοχώρα και τις μητροπόλεις, νέων ανδρών και γυναικών που φέρουν τον χαρακτηρισμό διανοούμενοι.

Τόσο η όψη και οι ενδυματολογικές συμβάσεις, όσο και οι συμπεριφορές και συζητήσεις τους, διαγράφουν τον τύπο ενός σκεπτόμενου ατόμου στην πρώτη του νεότητα, που οι ενασχολήσεις του δεν εξαντλούνται στην διανοητική και καλλιτεχνική δραστηριότητα αλλά επεκτείνονται και σε άλλες χειρωνακτικές εργασίες που επαγγέλλονται την προσφορά στην ανθρώπινη κοινότητα. Είναι χαρακτηριστικό το σχόλιο του καλλιτέχνη για την ταυτότητα των σύγχρονων διανοουμένων του στη διεξοδική και διεισδυτική συνέντευξη που δημοσιεύουμε εδώ σε δύο μέρη, με βασικό θέμα το επικό αυτό καλλιτεχνικό σύνθεμα. Αναφερόμενος στην πολυσημία του όρου στην κινεζική γλώσσα, επικεντρώνεται στην πνευματική ιδιοσυγκρασία, την παιδεία και τις ιδέες που διακρίνουν ένα κατά τα άλλα «κανονικό», κατά την έκφρασή του, με ανεξάρτητη σκέψη πρόσωπο, για το οποίο όμως η μάθηση κατακτάται μέσα από πλούσιες και διαφορετικές ανθρώπινες εμπειρίες και καταστάσεις.

Οι νέοι διανοούμενοι του Φουντόνγκ περνάνε από όλες τις δουλειές. Αγρότες στους ορυζώνες, ψαράδες, βιομηχανικοί εργάτες, μάγειροι και καθαριστές στα αστικά κέντρα, μοχθούν, προσπαθούν, παλεύουν, προτού ξαναβρεθούν αναγνωρίσιμοι και πάλι, με αστική περιβολή και αποσκευές στο χέρι, στο δρόμο. Ο βαρύς σωματικός κάματος, η εξουθενωτική πεζοπορία ανάμεσα στα χαλάσματα, που διακόπτονται από την ονειροπόληση και το διάβασμα, τον έρωτα και τους μοναχικούς περιπάτους, το φαγητό και τη διασκέδαση, δεν υπακούουν σε ανάγκες επιβίωσης και κανόνες κυριαρχίας. Αντίθετα, ορίζουν μια νέα διανοητική και συγκινησιακή κατάσταση, μια ρευστή κατάσταση συνεχούς μετασχηματισμού, προσωρινότητας και μετάβασης, όπου όλα τελειώνουν για να ξαναρχίσουν από την αρχή. Οι νέοι διανοούμενοι βγαίνουν από την μοναδική ταυτότητα που οριζόταν από τη διαφορά, για να ενσωματώσουν σ’ αυτήν, μέσα από τις συνεχείς μετατοπίσεις τους, το άλλο και το αλλού. Η ταυτότητα του διανοούμενου δεν είναι γι’ αυτούς μια κλειστή, περιχαρακωμένη πραγματικότητα αλλά μια διαρκής κίνηση από το ίδιο στο διαφορετικό, ένα συνεχές δημιουργικό πέρασμα ορίων και ετεροτήτων που έχει μέσα του περιέργεια, ξάφνιασμα, απόλαυση και πλούτο ζωής.

Οι επτά διανοούμενοι, ως περιθωριακές μορφές νομάδων, ξένοι μέσα στην ίδια τους τη χώρα, σε απόσχιση από την νόρμα –ιδεολογική, κοινωνική, ηθική–, από την «κανονική» εκείνη πραγματικότητα που έχουν αφήσει πίσω, αναζητούν απομονωμένοι μέσα από την περιπλάνηση και τους περαστικούς τόπους, τις άγνωστες ή ξεχασμένες περιοχές του δικού τους υποκειμενικού κόσμου αλλά και τους όρους μιας νέας κοινωνικοποίησης. Η ξενότητά τους προσδιορίζει τον φανταστικό τόπο που επισκέπτεται ο καλλιτέχνης με νοσταλγική και μελαγχολική ματιά, για να εγκαταστήσει το αληθινό τους ενδιαίτημα. Από την ηδονική και εξαγνιστική περιήγηση στο Κίτρινο Βουνό, στις υπόγειες ερωτικές διαδρομές, το τελετουργικό πέρασμα στη γη και τον ουτοπικό μετεωρισμό στο έρημο νησί, έως την επιστροφή στη ζωή της πόλης και την πραγματικότητα, παρακολουθεί από απόσταση και χωρίς σενάριο, τις σωματικές δοκιμασίες, τις εσωτερικές αναταράξεις και την εξέλιξη των προσώπων αυτής της σκεπτόμενης νέας γενιάς, της δικής του. Μέσα στα εξόχως ποιητικά και εικαστικά του κάδρα αναδεικνύει τη συνθήκη της εξορίας, με την κυριολεκτική και μεταφορική της σημασία, ως το πραγματικό της πρότυπο.

Ο έρωτας που θα μπορούσε να διαρρήξει τον κλοιό της ατομικής ταυτότητας, εκφράζεται με την ίδια αμφισημία που διαπερνά και τον πενταμερή κινηματογραφικό κύκλο, στην αινιγματική πολλαπλή βιντεοεγκατάσταση Κοντά στη θάλασσα. Στο όριο δύο διαφορετικών πιθανοτήτων, βρίσκει το μεταφορικό του ισοδύναμο σε χρωματικές και ηχητικές αντιστίξεις και δυσαρμονίες, εναλλαγές λυρισμού και σκληρού ρεαλισμού, και κυρίως στο αυτοσχέδιο πλεούμενο των δύο νεαρών εραστών, αυτή την πλωτή νησίδα που αντανακλά το χωρισμό, την απομόνωση, την αναδίπλωση στον εαυτό και συγχρόνως την κίνηση, το άνοιγμα στο αρχιπέλαγος, την προσέγγιση του εαυτού με τον Άλλον. Οι ασυνέχειες και χρονικοί μετεωρισμοί μέσα από τους οποίους εκτυλίσσεται η ερωτική ιστορία, συγχέουν τα όρια μεταξύ παρόντος, παρελθόντος και μέλλοντος, μεταξύ πραγματικότητας και αναπόλησης, με τον ίδιο τρόπο που παρατηρείται και στο μεγάλης εικαστικής λεπτότητας ονειρικό έργο του 2003, Λιου Λαν, ένα κινηματογραφικό χαϊκού πάνω στη μνήμη και την αδυναμία του έρωτα. Στον επίλογο της έκθεσης, το ταξίδι στην ερήμωση, τη σκοτεινή και σκληρή πραγματικότητα της άλλης Κίνας, στον αντίποδα της νεοπαγούς και ραγδαία εξελισσόμενης καπιταλιστικής κοινωνίας των αστικών κέντρων, μέσα από ένα εξαιρετικά βαθύ έργο, την πολλαπλή επίσης κινηματογραφική εγκατάσταση Ανατολικά του χωριού Κε.

Άννα Καφέτση

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ

Επιμέλεια έκδοσης: Άννα Καφέτση
Κείμενα: Τσανγκ Γιατσουάν, Άννα Καφέτση, Kάρεν Σμιθ, Σταμάτης Σχιζάκης, Γιανγκ Φουντόνγκ
128 σελ., 22 x 16,5 εκ, Αθήνα 2010
Δίγλωσσος (Ελληνικά / Αγγλικά)
Με κείμενα και αναπαραγωγές των έργων
ΙSBN: 978-960-8349-51-3
Διατίθεται προς πώληση: 15 ευρώ

 

Φωτογραφία: Yang Fudong, Seven Intellectuals in Bamboo Forest Part 2, 2004 (film still)

EL / EN