ΕΜΣΤ

ΟΥΛΡΙΧ ΡΟΥΚΡΙΜ – ΣΚΙΕΣ ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ

30/09/2008 - 30/11/2008

ΩΔΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

Ωδείο Αθηνών

30/9/2008 – 30/11/2008

Επιμέλεια: Τίνα Πανδή

O Ούλριχ Ρούκριμ (Ντίσελντορφ, 1938), από τους σημαντικότερους ευρωπαίους γλύπτες, είναι γνωστός για τους μνημειακούς όγκους του από δολομίτη, γρανίτη και άλλους λίθους. Η σχεδιαστική του πρακτική αποτελεί μια παράλληλη δραστηριότητα που αναπτύχθηκε σε διάλογο και σε οργανική σύνδεση με το γλυπτικό του έργο. Η έκθεση Ούλριχ Ρούκριμ. Σκιές της πέτρας παρουσιάζει για πρώτη φορά στο ελληνικό κοινό ένα σημαντικό μέρος των σχεδίων του, που εκτείνεται χρονικά από τα μέσα της δεκαετίας του ‘90 έως σήμερα. Συγκεντρώνει 100 περίπου σχέδια σε διαφανές χαρτί καθώς και μεγάλης κλίμακας σχέδια, τα οποία θα εκτελεστούν απευθείας στο δάπεδο και στους τοίχους του εκθεσιακού χώρου.

Ενότητες σχεδίων του Ρούκριμ που διαρθρώνονται σε πολλαπλά στρώματα διαφανούς χαρτιού και θεωρούνται από τον καλλιτέχνη «γλυπτά», σχηματίζουν παλίμψηστα με αιθέριο και ποιητικό χαρακτήρα. Για το μεγάλης κλίμακας σχέδιο του Οι σκιές της πέτρας που αποτελεί τη σχηματική παράσταση των σκιών ενός μνημειακού γλυπτού του, ο καλλιτέχνης αναφέρει ότι «επιθυμούσε βαθιά –για μια φορά– να ελευθερωθεί από το βάρος των περιορισμών που συνοδεύουν την πραγματοποίηση ενός έργου και από όλες τις συνέπειες που απορρέουν από αυτή.»

Στην έκθεση Ούλριχ Ρούκριμ. Σκιές της πέτρας ο καλλιτέχνης μέσα από τη χρήση ενός απλού γεωμετρικού λεξιλογίου που βασίζεται σε μια σειρά στοιχειωδών κανόνων και επιτρέπει μια πολλαπλότητα παραλλαγών, παρουσιάζει ένα πλούσιο σύνολο σχεδίων, στατικό και κινητικό, προκαθορισμένο και απρόβλεπτο, ερμητικό και ανοιχτό, αυστηρό και παιγνιώδες, προκαλώντας τη φαντασία και την αντίληψη του θεατή.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Σκιές της πέτρας. Τα σχέδια ενός γλύπτη

Αν η ελαφρότητα της ύλης του σχεδίου μοιάζει να αντιτίθεται στη στιβαρότητα της γλυπτικής, η σχεδιαστική πρακτική του Γερμανού γλύπτη Ούλριχ Ρούκριμ αναπτύσσεται μέσα από την αξιοποίηση αλλά και την υπέρβαση αξιών του γλυπτικού του έργου και αναδεικνύεται σε ουσιώδη κατεύθυνση της καλλιτεχνικής του δημιουργίας.

Η έκθεση Ούλριχ Ρούκριμ. Σκιές της πέτρας συγκεντρώνει για πρώτη φορά ένα μεγάλο μέρος των σχεδίων του Ούλριχ Ρούκριμ, τα οποία στρέφονται γύρω από μια πληθώρα κατευθύνσεων της καλλιτεχνικής του έρευνας και εκτείνονται χρονικά από τα μέσα της δεκαετίας του ‘90 έως και σήμερα. Πέρα από τη φαινομενική διάσταση ανάμεσα στην διαφάνεια και την αντιμνημειακότητα της ύλης των σχεδίων του και το μονολιθικό χαρακτήρα των γλυπτών του, τo σώμα αυτό δουλειάς που παρουσιάζεται στην έκθεση, δημιουργήθηκε παράλληλα και σε οργανική σύνδεση με τη γλυπτική του. Ωστόσο, παρά τη διαλεκτική σχέση που έχουν με το γλυπτικό του έργο, τα ποικιλόμορφα σε μέγεθος, υλικό και τεχνική σχέδια του Ρούκριμ, διατηρούν την αυτονομία τους.

Ο καλλιτέχνης με επινοητικότητα συλλαμβάνει συστηματικές μεθόδους δημιουργίας των σχεδίων του, που βασίζονται σε μια σειρά στοιχειωδών κανόνων και επιτρέπουν μια πολλαπλότητα παραλλαγών, συγκροτώντας ένα σύνολο στατικό και κινητικό, προκαθορισμένο και απρόβλεπτο, ερμητικό και ανοιχτό, αυστηρό και παιγνιώδες. Το σχέδιο για τον Ρούκριμ αναδεικνύεται σε εννοιολογικό εργαλείο διερεύνησης θεμελιωδών αρχών που διατρέχουν και το γλυπτικό του έργο, όπως η έμφαση στη διαδικασία, στις εγγενείς ιδιότητες της ύλης, στη διάσταση του χώρου και την αλληλεπίδραση των μερών στην ενότητα ενός συνόλου.

Κατά τον χρονικογράφο και καλλιτέχνη του 16ου αι, Τζόρτζιο Βαζάρι, το σχέδιο, το «disegno» ως πρωταρχικό μέσο έκφρασης, κατέχει τη θέση του «γονέα των τριών τεχνών μας, της αρχιτεκτονικής, της γλυπτικής και της ζωγραφικής» καθώς έχει την ιδιότητα να «απορρέει από τη νόηση» (1). Παρά τις διακηρύξεις αυτές, το σχέδιο χαρακτηρίστηκε από τη μακραίωνη εξάρτηση από τη γλυπτική, την επικουρική και συμπληρωματική του λειτουργία, υπηρετώντας κυρίως ανάγκες δυσδιάστατης απεικόνισης των τρισδιάστατων γλυπτικών μορφών στα στάδια που προηγούντο της υλοποίησης τους.

Ωστόσο, τα έργα του γλύπτη Ρούκριμ που παρουσιάζονται στην έκθεση σε αντιδιαστολή με την παραδοσιακή αυτή θεώρηση του σχεδίου, διαφοροποιούνται και απομακρύνονται από τη λειτουργία των προσχέδιων γλυπτικής. Η διαπίστωση αυτή δεν αναιρεί την κυρίαρχη σημασία που έχουν στην καλλιτεχνική του πρακτική τα προπαρασκευαστικά σχέδια, στα οποία αποτυπώνει την εσωτερική οργάνωση και δομή του όγκου των γλυπτικών του έργων, καταγράφοντας τις διαδοχικές οριζόντιες και κάθετες τομές, στις οποίες διαιρείται η πέτρα για να επανασυναρμολογηθεί στη συνέχεια στα επιμέρους τμήματα της. Ο Ulrich Wilmes υπογραμμίζοντας τον πρωτεύοντα ρόλο των προπαρασκευαστικών σχεδίων επισημαίνει ότι «αφετηρία για ένα γλυπτό είναι η απόφαση αν ένας λίθος είναι κατάλληλος για ένα γλυπτό που έχει καταγραφεί και δουλευτεί σε σχέδια σαν σκαρίφημα μιας ιδέας. Βασικά, το σχέδιο είναι εξαιρετικά σημαντικό ως απείκασμα των ιδεών του Ρούκριμ για τη θεώρηση και τον καθορισμό της κατασκευαστικής ακολουθίας και της διάρθρωσης των αναλογιών του γλυπτού.» (2)

Σε μετανεωτερικές κριτικές πραγματεύσεις του σχεδίου, το είδος αυτό θεωρήθηκε εξ ορισμού συνώνυμο με τη διαδικασία δημιουργίας του. Το σχέδιο, με τον πειραματικό του χαρακτήρα, την ιδιότητα του «non finito», του ατελείωτου, την άμεση σύνδεση του με την καλλιτεχνική ιδέα, αναδείχτηκε ως ένα προνομιακό πεδίο έκφρασης της εννοιολογικής τέχνης και της τέχνης της διαδικασίας (process art) της δεκαετίας του ‘60 και του ‘70, καθώς έμοιαζε να αποτελεί ένα από τα προσφορότερα μέσα αποϋλοποίησης του παραδοσιακού καλλιτεχνικού αντικειμένου.

[…] Κατευθύνσεις σχεδίων του Ρούκριμ που παρουσιάζονται στην έκθεση εγγράφονται στην προβληματική σχεδιαστικών πρακτικών της εννοιολογικής τέχνης και της και της τέχνης της διαδικασίας των δεκαετιών ‘60 και ‘70. H σειραϊκότητα των σχεδίων του, η δημιουργία παραλλαγών βάσει ενός συστήματος αρχών, η έμφαση στη διαδικασία εκτέλεσης τους, η χωροχρονική τους λειτουργία, φέρνουν τον καλλιτέχνη κοντά στα Wall Drawings του Sol Lewitt, τα Cut drawings του Gοrdon Matta-Clark, τη σειρά Blind time drawings του Robert Morris, τη σειρά Drawing Which Makes Itself της Dorothea Rockburne κ.ά.

Ο δημιουργός εφαρμόζει μια μεθοδολογία που αρθρώνεται σε μια σειρά κανόνων που επινοεί ο ίδιος, και είναι δυνατό να οδηγήσει σε μια πληθώρα παραλλαγών. Υιοθετώντας ένα ρεπερτόριο πρακτικών, όπως η οριζόντια και κάθετη διαίρεση της επιφάνειας σε προκαθορισμένο αριθμό τμημάτων, η εφαρμογή του συστήματος σημείο-γραμμή-επίπεδο (3), ή η τοποθέτηση δομικών στοιχείων σε κάνναβο βάσει ενός συνόλου αρχών κ.ά, ο Ρούκριμ συγκροτεί ένα καθαρό και λιτό οπτικό αλφάβητο. Παρά την χρήση ενός αυστηρού γεωμετρικού λεξιλογίου στην οργάνωση της επιφάνειας, το τελικό αποτέλεσμα των σχεδίων δεν αποκαλύπτεται στον καλλιτέχνη παρά μόνο με την ολοκλήρωση όλων των σταδίων δημιουργίας τους. Η εφαρμογή ενός δεδομένου συστήματος διασταυρώνεται με το απρόβλεπτο που απορρέει από την ίδια τη διαδικασία εκτέλεσης τους, όπως λ.χ από την υπέρθεση στρωμάτων διαφανούς χαρτιού.

Στην έκθεση Ούλριχ Ρούκριμ. Σκιές της πέτρας, το πλούσιο αυτό σώμα σχεδίων, μέσα από την αυστηρή μεθοδολογία δημιουργίας του, ανακαλεί ιδιότητες του γλυπτικού του έργου και μεταστοιχειώνεται σε «σκιές της πέτρας», σε συνθέσεις που με την ποιητικότητα τους κεντρίζουν όχι μόνο την αντίληψη αλλά και τις ευαισθησίες του θεατή.

Τίνα Πανδή
(απόσπασμα του κειμένου της επιμελήτριας από τον κατάλογο)

1. Giorgio Vasari, Lives of the painters, sculptors and architects, New York: Alfred A. Knopf, 1996
βλ. Karen-edis Barzman, «Perception, Knowledge, and the Theory of Disegno in Sixteenth-Century Florence», From studio to studiolo. Florentine draftsmanship under the first Medici Grand Dukes», Allen Memorial Art Museum, Oberlin, 1991
2. Ulrich Wilmes, «Frankfurt Daimlerstrasse», Ulrich Rückriem, Frankfurt Daimlerstrasse, Köln: Verlag der Buchhandlung Walter König, 1989, σ. 17
3. Αναλυτική περιγραφή της ιδέας αυτής στη σ. 22

 
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ

Επιμέλεια έκδοσης: Τίνα Πανδή
Κείμενα: Γιόχεν Πέτερ, Ούλριχ Ρούκριμ, Τίνα Πανδή
96 σελ., 22 x 16.5 εκ, Αθήνα 2008
Δίγλωσσος (Ελληνικά / Αγγλικά)
Με κείμενα και αναπαραγωγές των έργων
ISBN 978-960-8349-27-8
Διατίθεται προς πώληση: τιμή 10 ευρώ

 

Φωτογραφία: Ulrich Rückriem, The Shadows of the stones, 2008

EL / EN